Toen ik enige tijd geleden lid werd van het KNHG mocht ik als welkomstgeschenk kiezen uit verschillende boeken. Omdat ik me voor mijn masterscriptie in de maanden ervoor verdiept had in het Antwerpen van de 19de eeuw koos ik voor Arm Vlaanderen. Een wereldgeschiedenis, van de Vlaamse hoogleraar politieke geschiedenis Maarten Van Ginderachter. De ondertitel van dit boek is Honger, ziekte en globalisering in het midden van de 19de eeuw en dit is wat de uitgever erover zegt:
Vlaanderen anno 1850: armoede, honger en cholera woekeren. Wij huiveren bij zoveel ellende uit een ver verleden. Toch staat deze tijd dichter bij ons dan we denken. Hier wordt onze moderne, geglobaliseerde wereld geboren.
De geschiedenis van Arm Vlaanderen is niet louter een lokale tragedie van mislukte oogsten en zieltogende ambachten. Het is ook een wereldomspannend relaas van een aardappelplaag uit Amerika, van Peruviaanse vogelpoep en Senegalese gom, van een ongeziene import uit het Wilde Westen en het Verre Oosten. Kortom, dit verhaal is bij uitstek wereldgeschiedenis.
Het boek leest vlot weg en is zeker geschikt voor een groot publiek (met bronverwijzingen in de eindnoten voor wie meer wil weten). Van Ginderachter opent met een inleiding waarin hij herinneringen aan zijn eigen jeugd in een dorpje in Oost-Vlaanderen in de jaren zeventig en tachtig beschrijft. Via de televisieserie Hard labeur, die toen te zien was op de BRT en die het leven in Zuidoost-Vlaanderen rond 1865 uitbeeldde, maakt hij verbinding met de 19de eeuw - en verwijst hier in de rest van het boek ook verschillende malen naar. In de inleiding geeft hij ook antwoord op de vraag 'Wtf is wereldgeschiedenis?' Vervolgens beschrijft hij in deel 1 de situatie in Vlaanderen in de 19e eeuw en in deel 2 de verbanden met de rest van de wereld. Daarvan vond ik vooral het verhaal over guano, de Peruviaanse vogelpoep, indrukwekkend. Wat mij betreft is de auteur er goed in geslaagd te laten zien hoe de crisis in 'Arm Vlaanderen' niet alleen een lokale tragedie was, maar direct verbonden was met de onstuitbare globalisering van de 19de eeuw.
Arm Vlaanderen is genomineerd voor de Libris Geschiedenisprijs voor historische boeken uit Nederland en Vlaanderen.